Hacı Ali Efendi Muallimhanesi, Şerafettin Caddesi’nde, Şerafeddin Camii’nin kuzeydoğusundadır. Giriş kapısı üzerindeki kitabeliği boş olan yapının Karamanoğulları zamanında, Konyalı hayırseverlerden Müderris Hacı Ali Efendi tarafından Kur’an öğretmek ve okutmak üzere 832/1429 yılında yaptırıldığı Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’ndeki 594 numaralı defterde kayıtlıdır.
832 yılı Recebinin başlarında düzenlenen vakfiyenin dili Arapçadır. İ. H. Konyalı bu kurumun vakfıyesi üzerine: “Vâkıf, El-hac Ali İbn Mehmed İbn Salih şeklinde geçmekte ve muallimhanede Cuma ve bayramlardan başka her gün on talebe tecvid üzerine Kur’an okumasını öğrenecekler ve ezbere çalışacaklardır. Buraya alınacak talebeyi reisü’l-huffaz seçecek, bunların yaşları 16’dan aşağı olmayacaktır. Eğer vâkıfın evlâdından ehliyetleri olursa bunlar tercihen alınacaklardır. Vâkıfın erkek evladının en büyüğü ve en iyi Kur’an okuyanı reisü’l-huffaz seçilecektir. Eğer vâkıfın erkek evlâdı bulunmazsa Konya Kadısı’nın seçeceği adam reisü’l-huffaz olacaktır. Hacı Ali, Dârü’l-huffazı’nın ve talebenin masraflarını karşılamak için Dârü’l-huffaz’ın yanındaki hamamın bitişiğindeki dükkânla iki çiftlik vakfetmiştir. Bunların birisi Konya’nın bir saat doğusunda Hasan Köyü Çiftliği öteki de şehrin dört saat batısındaki Devletşah Çiftliği’dir. Dükkânın geliri talebeye sarf edilecek, çiftliklerin hâsılatı da beşe bölünerek, ikisi Dârü’t-ta’lîmin tamirine, ikisi şeyh-i huffaza, birisi de mütevelliye -ki bu aynı zamanda şeyh ve muallimdir- verilecektir..." şeklinde ayrıntılı bilgiler vermektedir.
Osmanlı Döneminde aynı hizmeti sürdüren kurum, Cumhuriyet Döneminde Sağlık Müzesi, Müftülük ve Çocuk Kütüphanesi olarak hizmet veren yapı, günümüzde ise Turizm Polisi Noktasıdır. Kültür Varlıkları Konya Bölge Kurulu tarafından 13.11.1982 yılında tescillenen yapı, 1961, 1988 ve 2001 yıllarında tamir görmüştür.
Kare planlı yapının üzeri kubbe ile örtülü olup, kubbeye geçişler üçgenlerle sağlanmıştır. Muallimhanenin beden duvarlarında kesme taş, kubbe ve kubbeye geçişler tuğla malzeme ile yapılmıştır. Günümüzde kurşun ile kaplanmış kubbenin üzerinde bir alem yer almaktadır. Giriş bölümündeki baldeken tarzdaki kubbeli kısım günümüze ulaşamamıştır. Yapının giriş kapısı güney cephe olup; kapı, ortada sivri kemer içine alınmış ve iki yanda yine sivri kemer içine alınan dikdörtgen birer pencere açılmıştır. Giriş kapısının etrafını dışa taşkın silme dolanmaktadır. Basık kemerli kapı üzerindeki kitabelik ve bunun üzeri de kaş kemerle sonlanmaktadır. Giriş kapısının iki yandaki pencerelerin alınlıklarındaki sivri kemer formu iki renkli taşlarla yapılmıştır. Doğu, batı ve kuzey cephelerde ikili pencereler yer almakta ve bu dikdörtgen pencerelerin sivri kemer alınlıkları yine iki renkli taşlarla süslenmiştir. Doğu ve batı cephelerin üst kısmında sivri kemerli birer pencere daha vardır. İç mekâna güneydeki tek giriş kapısından girilmektedir. Giriş bölümün karşısında, kuzey duvarın ortasında yarım daire planlı ocak nişi açılmıştır. İç mekânın duvarları sıvalı olup herhangi bir süsleme bulunmamaktadır. Kare planlı ve tek kubbe ile örtülü plan şeması özelliği gösteren Hacı Ali Muallimhanesi, aynı dönemde yapılan (1421) Hasbeyoğlu Darülhuffazı’na benzemektedir.
Hacı Ali Efendi Darülhuffazı/Muallimhanesi
