Arşiv Belgelerine Göre Alâeddin Köşkü
“Kılıçarslan Köşkü” de denilen Konya Sarayı, Alâeddin Tepesi’nin kuzey eteklerinde yer alır. 569/1173 yılında II. İzzeddin Kılıçarslan (1155-1192) tarafından iç kale surları ile Alâeddin Camii arasında inşa ettirilmiştir.
Bu köşk, Sultan Alâeddin’in ismini taşırsa da Kâtip Çelebi, Konya’da Kılıçarslan’ın yaptırdığı bir köşkten bahseder. Hamdullah Müstevfî’nin Nüzhetü’l-kulûb’unda da: “... Sultan Kılıçarslan, Konya’da yontulmuş taşlardan bir kale yaptırmış, içinde de kendisi için büyük ve muhteşem bir saray inşa ettirmiştir. İki katlı yapılan Selçuklu sarayının üst kat odalarından birinin sivri kemerli pervazı üzerine konulan şu kitabeden de bu köşkün II. Kılıçarslan tarafından yaptırıldığı anlaşılıyor.” denmektedir.
1907’de Konya kitabelerini yayımlayan J. H. Loytved de bir pencere etrafındaki çini kitabede Kılıçarslan’ın adının okunduğunu belirtir. Ancak bunun IV. Kılıçarslan olabileceğini iddia eder. Friedrich Sarre de Loytved’le aynı kanaattedir.
Daha sonraları Max Van Berchem ise yazıdaki: “...izzü’d-dünyâ ve’d-dîn” ifadesine dayanarak köşkün banisinin II. Kılıçarslan olması gerektiğini ileri sürmüştür. Buradaki çinilerin teknik özelliklerini göz önünde tutan Konyalı Hamdizade Abdülkadir (Erdoğan*), Mehmet Önder* ve Oktay Aslanapa da bunun II. Kılıçarslan olduğunu savunmuşlardır. Zaten 1648’de Konya’ya gelen Evliya Çelebi de İzzeddin Kılıçarslan’ın 569 (1173-74)’da Konya Kalesi’ni yaptırdığını ve bu arada Eyvan-ı Kisra’yı andıran kemerli büyük bir köşk ve divanhane inşa ettirdiğini bildirmektedir ki; verdiği tarih de II. Kılıçarslan’ın saltanat yıllarına isabet etmektedir.
Daha sonraları bir depremde tahribata uğrayan kale ile sarayı I. Alâeddin Keykubat (1219-1237) tamir ettirildiğinden saray, “Sultan Alâeddin Köşkü” şeklinde anılır olmuştur.
Selçuklu sultanlarının kışlık ikametgâhı olan köşkte, Selçuklulardan sonra Karamanoğulları beyleri, Osmanlılar zamanında da Karaman beylerbeyi ve Konya valileri burada ikamet etmişlerdir. XVII. yüzyılda terk edilen köşk, yıkılmaya yüz tutunca, duvar taşlarının çeşitli yerlerde kullanılmak üzere alınmaya başlanması üzerine bazı fermanlarla bu durum önlenmeye çalışılmıştır. Divan-ı Âli tarafından 1083/1673’te Konya kadısına gönderilen bir emr-i şerifte de hamam yaptırılmak amacıyla taşlarının alınması yasaklanmıştır. Yine aynı sene Edirne’den gönderilen diğer bir hükümde ise Şeyh Ahmet’in şehre on iki çeşme, bir kervansaray, bir mescit ve bir çifte hamam için temin edemediği mermer ve taşları, Sultan Alâeddin Sarayı’ndan karşılamak arzusu ile emr-i şerif rica etmesi üzerine gelen cevapta, adı geçen arazinin kimsenin malı ve mülkü değilse ve binadan eser kalmayıp tamamen toprak altında kalmış ise, kâfi miktarda mermer ve taş çıkarılması ve bu bahane ile bedava olarak kimsenin taş almasına izin verilmemesi emredilmiştir. Bu emr-i şerifin tarihinden beş ay sonra ikinci vezir Musahip Mustafa Paşa’ya da yaptırdığı hayrat için lazım olan mermer ve taşların alınmasına aynı şartlarla izin verilmiştir.
Yukarıdaki tarihten üç sene sonra, yani 1676 yılında adı geçen şahısların yapmak istedikleri hayrat için bütün mahalle sakinlerinin, sarayın tamamen yıkılmış ve kapalı hiçbir yerinin olmadığına şahitlik etmeleri üzerine buradan 150 araba ve 2.200 merkep yükü taş alınmış ve toplam olarak 14.750 akçe ödenmiştir.
Bu kayıtlardan köşkün 1676 yılında tamamen oturulmaz hâle geldiği anlaşılmaktadır.
Alaeddin Köşkü
