AMERİKAN HASTANESİ

Osmanlı’nın son döneminde Dr. Dodd’un kurduğu sağlık kuruluşu.

Konya Amerikan Hastanesi’nin kurulmasında etkin rol oynayan Dr. William Dodd ve Wilfred Post, daha önce Kayseri Talas Amerikan Hastanesinde birlikte görev yapmakta idiler. Bu iki doktor öncelikle sağlık olmak üzere her alanda faaliyet göstermek gayesiyle Konya’ya gelmişlerdir.

Dr. Dodd ve arkadaşları Konya’da ilk iş olarak hastane için bir bina kiralamışlar; daha sonra hastane inşası için genişçe bir arazi bulmuşlardır. Alınan yirmi dört dönümlük arazi Meram yolu üzerinde Yüksek Mezarlık semtinde idi.

Amerikan Sefareti alım satımın sona ermesi üzerine hemen harekete geçmiştir. 3 Ekim 1911’de Osmanlı Dışişlerine başvurarak, Amerikan tebaasından Dr. Dodd’ın Konya’da açmak istediği hastaneye ruhsat verilmesini istemiş; bunun için de hastanenin bir planı ve arazinin iki adet tapu senedi suretini sunmuştur. Sefaret tarafından, Dr. Dodd’ın Konya’da ırk ve din ayrımı yapmaksızın tüm hastalara hizmet vermek, halktan fakir olanları ücretsiz tedavi etmek için eczanesi de içinde bir hastane yaptırmak gayesinde olduğu belirtilmiş; ayrıca doktorun vergilerden en küçük bir muafiyet istemediği ifade edilmiştir.

Osmanlı ülkesinde açılacak hastanelere dair nizamnamenin birinci maddesine göre; özel hastane kuracak ve açacak doktorların Osmanlı tebaasından olması şarttı. Dr. Dodd’a Amerikan vatandaşı olduğu için izin vermenin mümkün olmadığı bildirildi. Fakat Osmanlı hariciyesi Amerikan sefirini kırmak istemiyordu. Sefaretin “mûcib-i hoşnîdisini” kazanmak için gayretler sarf edildi. Durum 1 Şubat 1912’de Şura-yı Devlet’te bir daha görüşüldü. Dr. Dodd’ın bu hastaneyi sırf hayır amaçlı kurduğu, hastane arazisi için gerekli tapuyu aldığı, en küçük bir muafiyet dahi istemediği, hastane kurulduğu takdirde Konya şehrinin bundan fayda göreceği ve de bu girişimin altında siyasi hiçbir emel olmadığı dikkate alınarak izin verildi. Ruhsat işini çözmek için de Dr. Dodd’ın belirleyeceği Osmanlı tebaasından bir doktorun kurucu olması ve yeni bir taahhütname vermesi istendi. Ancak Dr. Dodd, bunu kabul etmedi; kurucu doktor olma hususunda ısrarcı davrandı. Amerika’nın siyasi nüfuzu neticesinde isteği kabul gördü; hastanenin kurulması yönünde hiçbir engel kalmadı.

Hastane için önce Şubat 1912’de Konya Vilayet Meclisi eski üyesi Rum milletinden Kasapoğlu Simon’un köşkü kiralandı. İlerleyen günlerde ise Değirmencioğlu Simonaki’nin bugünkü Kolordu binasının yerinde olan 1.600 arşınlık bir arsa üzerinde bulunan köşk ve bahçesi satın alındı ve Dr. Dodd adına tapu kaydı çıkarıldı.

Konya’ya Mayıs 1911’de hemşire ve hastabakıcılarla gelen Dr. Dodd ve Dr. Post, hastane inşa edilene kadar kiralanan ve satın alınan evlerde faaliyete geçerek halka hizmet vermeye başladılar. Köşke iki kat daha ilave ettiyseler de esas büyük hastanenin yapımı için Konya tren istasyonu yakınında güvenliği sağlam ve de dış duvarları olan bir yer buldular. Bu arada civardaki bir başka arazi daha satın alındı ve bütün bu arazilerin etrafı duvarla çevrildi.

Faaliyetler Konya’da olumlu sonuçlar verdi. Ana bina yapılmadan evvel köşkte verilen sağlık hizmetleri ile 132 hasta tedavi edilmiş, bunlardan 102’si şifa bulmuş, on beşi belli oranda tedavi edilmiş, yedisi ise ölmüştür. Hastane içinde ve dışında toplam 257 ameliyat yapılmış; hastaneye yapılan ilavelerle bu sayılar oldukça artmış, yeni dönemde 1.666 hasta tedavi edilmiştir.

Amerikan Hastanesi 1923 yılında kapanmıştır.

AHMET UÇAR

BİBLİYOGRAFYA

  • BOA, Y.MTV; 289/185; BOA, DH. MKT., 2155/73; BOA, DH. İD., 43-2/27; BOA, BEO, 302933/303580; BOA, HR. HMŞ. İŞO, 71/1-21; KTMA, Mart 1327, No: 37; Çakal Oğlu İstanyo, 1327, 3; I. F. D., “Medical Pant at Konia”, The Orient, 21 August 1912, No: 34, s. 3; H. A. G., “Progress at Konia”, The Orient, 18 September 1912, Vol: 3, No: 38, s. 4.